Polskie Forum Bezpieczeństwa

Wiedza, Niezależność

19 sierpnia 2014

Bezpieczeństwo energetyczne - podejście inżynierskie

 

Bezpieczeństwo energetyczne to stan braku zagrożenia przerwaniem dostaw paliw i energii. Stan ten zapewnia dywersyfikacja źródeł energii, zwiększanie udziału źródeł odnawialnych w ogólnym bilansie energetycznym kraju, a także uniezależnienie się od dostaw paliw i energii z innych państw poprzez zwiększanie wydobycia surowców energetycznych z własnych złóż. Istotne w zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego jest także rozproszenie źródeł energii oraz modernizacja elektrowni i elektrociepłowni. Przyczyną wzrostu zainteresowania tą tematyką była początkowo perspektywa wyczerpywania się konwencjonalnych źródeł energii. Z biegiem lat do powodów dopisano zagadnienia związane z ochroną klimatu. Obecnie społeczność międzynarodowa boryka się z najważniejszym powodem – realnym zagrożeniem bezpieczeństwa energetycznego. Niebezpieczeństwo to zagraża nie tylko Polsce, ale i wielu europejskim krajom. Jest ono związane z napiętymi stosunkami z Rosją.

Nadrzędnym zadaniem państwa w odniesieniu do sektora energetycznego winno być zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego rozumianego jako:

- bezpieczeństwo dostaw paliw i energii – rozumiane jako zapewnienie ciągłości dostaw na poziomie wynikającym z aktualnych potrzeb gospodarczych i społecznych. Jest to także uniezależnienie się od importu surowców energetycznych,

- bezpieczeństwo ekonomiczne, czyli zapewnienie stałych cen energii, które nie będą tworzyły bariery dla rozwoju gospodarczego. Także zapobieganie tak zwanemu ubóstwu energetycznemu obywateli,

- bezpieczeństwo ekologiczne, polegające na wytwarzaniu energii w sposób bezpieczny dla środowiska naturalnego.

Bezpieczeństwo energetyczne natomiast determinowane jest przez następujące czynniki:

- Stopień zrównoważenia popytu i podaży na energię i paliwa. Konsumpcja energii w krajach wysoko rozwiniętych wciąż rośnie. Według prognoz, do roku 2050 zużycie energii na jednego mieszkańca wzrośnie 2,5-3 krotnie. Problem ten pogłębia perspektywa wyczerpywania źródeł konwencjonalnych. Konieczne staje się wdrażanie nowych technologii pozyskiwania energii. Istotna jest także edukacja kładąca nacisk na konieczność oszczędzania energii i bogactwa naturalnych.

- Zróżnicowanie źródeł energii składających się na ogólny bilans energetyczny kraju. W tym kontekście w Polsce dokonano już pewnego postępu, głównie z powodu Dyrektyw UE, implementując obowiązek zwiększenia ilości energii wytwarzanej ze źródeł odnawialnych.

- Dywersyfikacja kierunków dostaw surowców energetycznych.

- Stan techniczny i sprawność instalacji. Prawie połowa mocy elektrycznej krajowych elektrowni i elektrociepłowni to bloki eksploatowane powyżej 30 lat. Nie spełniają one wymogów UE pod względem bezpieczeństwa, stosowanych technologii oraz emisji zanieczyszczeń.

- Zapasy paliw. Konieczne jest magazynowanie surowców energetycznych w ilości umożliwiającej zapewnienie ciągłych dostaw energii w sytuacji kryzysowej wywołanej np. kryzysem politycznym, katastrofą techniczną lub klęską żywiołową.

Kondycję finansową przedsiębiorstw energetycznych. Dobrze prosperujące zakłady energetyczne to gwarancja stałych dostaw energii oraz stabilnych cen. Nie rentowne zakłady wymagają reorganizacji, co jest często trudnym procesem, szczególnie ze względu na brak poparcia społecznego i protesty pracownicze.

Lokalne bezpieczeństwo energetyczne, czyli zapewnienie dostaw energii dla społeczności lokalnych np. na poziomie miasta lub gminy. Indywidualne gospodarstwa domowe z powodzeniem mogą wykorzystywać energię odnawialną, co pozwoliło by zmniejszyć popyt na energię konwencjonalną. Dużym miastom dedykowane są własne sieci energetyczne oparte np. o technologię smart grid. Sieci te, dzięki zintegrowanemu zarządzaniu, efektywnie wykorzystują i dystrybuują energię wytworzoną w małych elektrowniach słonecznych.

Zobowiązania międzynarodowe, w tym szczególnie dyrektywy Unii Europejskiej oraz polityka energetyczno-klimatyczna UE, stawiają polską energetykę przed trudnym wyzwaniem. Konieczne jest ograniczenie emisji zanieczyszczeń atmosferycznych oraz wzrost udziału energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych w ogólnym bilansie energetycznym kraju. Wyznaczone cele wydają się być dla sektora energetyki trudne do osiągnięcia. Jednak opracowanie i wdrożenie realnych koncepcji stanowi krok do przodu w tych zmaganiach.

W rozważaniach na temat bezpieczeństwa energetycznego Polski warto skupić się na wątku lokalnego bezpieczeństwa energetycznego. Obszary miejskie stanowią bowiem miejsce konsumpcji ogromnej ilości energii. Z drugiej strony miasta mają potencjał, by stać się częściowo niezależnymi energetycznie dzięki rozwojowi sieci opartej o źródła odnawialne. Barierą dla tego rozwiązania może być cena gruntu pod inwestycje w mieście. Wykorzystać można więc powierzchnie dachów, które nie są zagospodarowane.

Rosnąca konsumpcja energii, połączona z koniecznością redukcji ilości zanieczyszczeń uwalnianych do atmosfery, sprawiają, iż produkcja energii jedynie z konwencjonalnych źródeł, takich jak węgiel jest rozwiązaniem przestarzałym. Zastosowanie technologii odnawialnych źródeł energii może stanowić rozwiązanie problemu. Jednak źródła odnawialne są nieprzewidywalne. Dlatego w ich przypadku konieczne jest dobre rozpoznanie zasobów oraz opracowanie wiarygodnej koncepcji wykorzystania i gospodarowania energią ze źródeł odnawialnych.